Deklarata e drejtueses së Departamentit Inteligjencës Artificiale në PD, Denisa Kele:
Drejtori i Autoritetit Kombëtar për Sigurinë Kibernetike pranoi se institucioni i tij ka monitoruar hapësirën informative rreth protestës kundër Zvërnecit. Kjo është protesta më e madhe kundër qeverisë këtë vit. Dhe ‘dezinformimin’ ai e gjeti vetëm te ata që protestonin.
Të hënën, Bledar Kazia deklaroi se AKSK-ja ‘ka të dhëna’ për protestat dhe se ka rënë në kontakt me to duke ‘bërë monitorimin e burimeve të hapura’. Objekt i monitorimit sipas tij ishin lajmet, fotot dhe përmbajtjet që lidhen me protestën.
Kur një institucion shtetëror monitoron të gjithë hapësirën informative rreth një proteste, pra çfarë shkruhet, çfarë shpërndahet, cilat foto qarkullojnë, kjo nuk është mbrojtje kibernetike. Është mbikëqyrje në masë. Dhe nuk drejtohet ndaj çfarëdo ngjarjeje, por ndaj një lëvizjeje qytetare kundër qeverisë që e emëron drejtorin e këtij institucioni.
Kazia foli për ‘masivizim jo real të protestës’, për foto të manipuluara me inteligjencë artificiale, për ngjarje që ‘nuk ndodhën’. Të gjitha këto në favor të protestës.
Për anën tjetër nuk tha asnjë fjalë. As për dezinformim në favor të qeverisë, as për përmbajtje të prodhuara me AI për të minimizuar protestën, as për rrjete llogarish që sulmonin protestuesit. Nëse AKSK-ja monitoroi ‘burimet e hapura’ në mënyrë të paanshme, ku janë këto gjetje? Nëse nuk i monitoroi, atëherë nuk po flasim për mbrojtje nga dezinformimi. Po flasim për mbledhje informacioni mbi kundërshtarët politikë të qeverisë.
Ky nuk është detaj. Kushtetuta, neni 18 ndalon diskriminimin për shkak të bindjeve politike, dhe Konventa Evropiane e të Drejtave të Njeriut, neni 14 e ndalon të njëjtën gjë në ushtrimin e çdo të drejte. Një institucion shtetëror që shikon vetëm njërin krah të debatit politik ka humbur paanshmërinë që i kërkon ligji.
‘Burime të hapura’ nuk do të thotë ‘pa ligj’.
Ligji nr. 124/2024 ‘Për mbrojtjen e të dhënave personale’, i përafruar plotësisht me GDPR-në, nuk e bën të ligjshëm përpunimin vetëm sepse të dhënat janë publike. Emri, fotoja dhe postimi juaj mbeten të dhëna personale. Kur shteti i mbledh dhe i analizon sistematikisht, i duhen bazë ligjore e qartë, qëllim i përcaktuar dhe vlerësim i ndikimit mbi të drejtat tuaja.
Përmbajtjet për një protestë kundër qeverisë zbulojnë bindje politike. Ligji evropian i trajton këto si kategori të veçantë, përpunimi i të cilave në parim është i ndaluar. Mbikëqyrja e një lëvizjeje opozitare është pikërisht rasti për të cilin ky ndalim është shkruar.
Strasburgu e ka thënë qartë:
Në Rotaru kundër Rumanisë, viti 2000, Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut vendosi se edhe informacioni publik, kur shteti e mbledh sistematikisht, mbrohet nga neni 8 i Konventës.
Rregulli është i qartë: shteti nuk mund të mbajë shënim kush protestoi dhe çfarë tha pa ligj të qartë, qëllim legjitim dhe nevojë reale. Aq më pak kur protesta është kundër vetë qeverisë.
AKSK-ja nuk është shërbim inteligjence.
Ligji nr. 25/2024 ‘Për sigurinë kibernetike’ e ngarkon AKSK-në me mbrojtjen e sistemeve dhe rrjeteve, jo me analizën e asaj që qytetarët shkruajnë. Kazia tha se monitorimi u bë ‘për pjesën kibernetike që ne kemi detyrim ligjor’. Por lajmet, fotot dhe narrativat nuk janë incidente kibernetike. Janë fjalë, dhe fjala mbrohet nga neni 22 i Kushtetutës, tubimi nga neni 47.
Edhe shërbimet sekrete kanë ligj të posaçëm dhe mbikëqyrje parlamentare.
Një agjenci teknike nën varësinë e qeverisë që monitoron protestën kundër qeverisë nuk ka asnjërën nga këto.
Mesazhi që morën qytetarët të hënën është ky: kur protestoni kundër qeverisë, shteti po shikon dhe ka ‘të dhëna’. Gjykata Evropiane e quan këtë chilling effect dhe e trajton si ndërhyrje në lirinë e shprehjes dhe të tubimit. Nuk ka nevojë që dikush të arrestohet. Mjafton që njerëzit të fillojnë të pyesin veten para se të postojnë.
Pyetjet që AKSK-ja duhet t’u përgjigjet publikisht:
Cili nen ligjor e autorizon AKSK-në të monitorojë përmbajtje për një protestë politike?
Çfarë u monitorua? Vetëm rrjete joautentike, apo edhe llogari të qytetarëve, gazetarëve dhe aktivistëve?
A u monitorua edhe dezinformimi në favor të qeverisë? Nëse po, ku janë gjetjet? Nëse jo, pse?
A janë ruajtur të dhëna për individë të identifikueshëm? Ku, për sa kohë, dhe kush ka akses, përfshirë Kryeministrinë?
Ku janë provat për ndërhyrjet ‘reale e të dokumentuara’?
Thërras Komisionerin për të Drejtën e Informimit dhe Mbrojtjen e të Dhënave Personale të nisë hetim kryesisht dhe Avokatin e Popullit të shqyrtojë cenimin e lirisë së tubimit. Çdo qytetar që protestoi ose shkroi për protestën ka të drejtë ligjore t’i kërkojë AKSK-së nëse ka përpunuar të dhëna për të.
Ushtrojeni këtë të drejtë.
Kërcënimet hibride janë reale.
